Oto dziesiątka najlepszych komiksów ostatnich 12 miesięcy:


1. "Fun Home" - scenariusz, ilustracje: Alison Bechdel (wyd. Timof Comics/Abiekt.pl)
2. "Trzy cienie" - scenariusz, ilustracje: Cyril Pedrosa (wyd. Kultura Gniewu)
3. "Przybysz" - scenariusz, ilustracje: Shaun Tan (wyd. Kultura Gniewu)
4. "Opowieści z hrabstwa Essex", scenariusz, ilustracje: Jeff Lemire (wyd. Timof Comics)
5. "Życie w obrazkach" - scenariusz, ilustracje: Will Eisner (wyd. Egmont Polska)
6. "Łauma" - scenariusz, ilustracje: Karol "KRL" Kalinowski (wyd. Kultura Gniewu)
7. "Gang Hemingwaya" - scenariusz, ilustracje: Jason (wyd. Taurus Media)
8. "Fistaszki zebrane, tom 2" - scenariusz, ilustracje: Charles M. Schulz (wyd. Nasza Księgarnia)
9. "Wieczna wojna" - scenariusz: Joe Haldeman, ilustracje: Marvano (wyd. Egmont Polska)
10. "Opowieści Szeherezady" - scenariusz, ilustracje: Sergio Toppi (wyd. Egmont Polska)


W rankingu przeważają ambitne graphic novels - najwyraźniej skończył się czas zachwytu superbohaterami i w ogóle amerykańskim komiksem - tylko trzy pozycje z naszej listy pochodzą ze Stanów Zjednoczonych, z czego dwie („Życie w obrazkach” i „Fistaszki”) to niekwestionowane klasyki. Amerykańską trójkę uzupełnia „Fun Home. Tragikomiks rodzinny” Alison Bechdel.

Jego bezapelacyjne zwycięstwo nie zaskakuje. Album Bechdel bywa porównywany do „Mausa” Arta Spiegelmana czy „Persepolis” Marjane Satrapi, czyli powieści graficzny, co do których panuje powszechna zgoda, że są czymś więcej niż zwykłym komiksem i którym udało się cichcem wejść do współczesnego kanonu. Centralnym tematem książki Alison Bechdel jest homoseksualizm – odkrywany przez autorkę i skrywany przez jej ojca. Autorka przywołuje literackich mistrzów: Joyce'a, Camusa, Prousta, by odnaleźć odpowiednie wzorce narracyjne i poradzić sobie z ulotną materią wspomnień.


Osobistymi wspomnieniami są też albumy Jeffa Lemire'a „Opowieści z hrabstwa Essex” i autobiograficzne „Życie w obrazkach” Willa Eisnera. Kanadyjczyk Lemire sięgając do własnych doświadczeń życia w małej społeczności, opowiada codzienne, zwykłe historie. Praca na roli, zakupy na stacji benzynowej, rutyna tych samych czynności, monotonia upływających dni. Ale jest tu też miejsce na rodzinne tragedie, wielkie marzenia, straty, kłamstwa i tajemnice. Życie mieszkańców Essex, choć nieefektowne, ma bowiem swój ukryty nurt i głębię, która sprawia, że w miarę lektury czytelnik zaczyna odczuwać coraz mocniejszą nostalgię za tym miejscem, w którym nigdy nie był i które jest niemal całkowicie dziełem wyobraźni autora, jego nastrojowych, szkicowych rysunków i przywodzącego na myśl pracę kamery kadrowania.

Naomiast komiks ojca chrzestnego gatunku Willa Eisnera dopełnia obrazu całości po opublikowanych wcześniej wielkich dziełach: „Umowie z Bogiem” i „Nowym Jorku”. Tom składa się z pięciu odrębnych części: trzech mini-powieści graficznych i dwóch krótszych form, które łączy tematyka: osobiste losy autora i komiksowego medium jako rozwijającego się gatunku na przestrzeni skomplikowanej XX-wiecznej historii. Niejako mimochodem Eisner opowiada też o Wielkim Kryzysie, poplątanych żydowskich życiorysach, antysemityzmie i swoim ukochanym Nowym Jorku. Temu bogactwu treści odpowiada rozmaitość zastosowanych form komiksowych - kto jak kto, ale Will Eisner człowiek, który odmienił oblicze medium i sprawił, że komiks wydobył się z getta podrzędnej rozrywki i został uznany przez krytyków za równoprawny gatunek sztuki, potrafi posługiwać się nim z całą maestrią.




Ale nawet baśniowe, dalekie od realizmu opowieści, takie jak „Trzy cienie” francuskiego artysty Cyrila Pedrosy, „Przybysz” Australijczyka Shauna Tana czy „Gang Hemingwaya” Norwega Jasona nie są wyłącznie popisem wizualnej wyobraźni autorów. Więcej w nich prawdy o życiu, ludzkich problemach i rozterkach niż w niejednej powieści literackiego mainstreamu.


Ranking „Kultury” pokazuje też, jak wysoko ceniony jest komiks autorski. Jedynie „Wieczna wojna” (nota bene wznowienie komiksu po raz pierwszy wydanego w Polsce kilkanaście lat temu w serii „Komiks-Fantastyka”) jest dziełem duetu scenarzysta – rysownik.


Tylko gdzie w tym wszystkim Polacy? Na liście znalazł się tylko jeden utwór rodzimego autora – „Łauma” Karola Kalinowskiego, a wśród zgłoszonych tytułów pojawiły się jeszcze tylko dwa polskie – „Wrzątkun” Macieja Sieńczyka i „Wilq 1234” braci Minkiewiczów.


I niestety nie był to dla polskiego komiksu rok najlepszy – zabrakło nowych albumów twórców uznanych, a debiutanci udowodnili przede wszystkim, że jeszcze sporo muszą się nauczyć. A za największy sukces polskiego komiksu trzeba uznać amerykański debiut Marka Oleksickiego, który zilustrował scenariusz legendarnego Warrena Ellisa „Frankenstein's Womb”. Szkoda tylko, że na razie nie dane bylo nam przeczytać tego komiksu w Polsce.


W naszym głosowaniu udział wzięli: Łukasz Babiel (motywdrogi.pl), Jakub Demiańczuk („Dziennik Gazeta Prawna”), Katarzyna Nowakowska („Dziennik Gazeta Prawna”), Tomasz Pstrągowski (komiksomania.pl), Maciej „Repek” Reputakowski (komiks.polter.pl), Kamil Śmiałkowski (slowem.pl), Dominika Węcławek („Życie Warszawy”), Sebastian Frąckiewicz („Przekrój”).

Oto, jak wyglądały typowania poszczególnych krytyków:


Jakub Demiańczuk („Dziennik Gazeta Prawna”):
1. "Fistaszki 2"
2. "Życie w obrazkach"
3. "Wrzątkun"
4. "Sygnał do szumu"
5. "Klezmerzy"
6. "Spirit"
7. "Tintin" (jako całość)
8. "Fun Home"
9. "Trzy cienie"
10. "Marvels"

Katarzyna Nowakowska („Dziennik Gazeta Prawna”):
1. "Fistaszki"
2. "Fun Home"
3. "Życie w obrazkach"
4. "Opowieści z hrabstwa Essex"
5. "Klezmerzy"
6. "Wieczna wojna"
7. "Wykiwani"
8. "Przybysz"
9. "Deogratias"
10. "Gang Hemingwaya", "Stój", "Skasowałem Adolfa Hitlera" - słowem: Jason


Tomasz Pstrągowski (komiksomania.pl):
1. "Gang Hemingwaya"
2. "Skin"
3. "Łauma"
4. "Opowieści z hrabstwa Essex"
5. "Wieczna Wojna"
6. "Fun Home: Tragikomiks rodzinny"
7. "Stój…"
8. "Bez komentarza"
9. "Trzy cienie"
10. "Eden tom 18"

Maciej „Repek” Reputakowski (komiks.polter.pl):
1. "Wieczna Wojna"
2. "Przybysz"
3. "Bez komentarza"
4. "Opowieści Szeherezady"
5. "Życie w obrazkac"
6. "Łauma"
7. "Mężczyzna. Przedmiot pożądania"
8. "Fun Home"
9. "Wykiwani"
10. "Skasowałem Adolfa Hitlera"


Kamil Śmiałkowski (slowem.pl):
1. "Opowieści z hrabstwa Essex
2. "Ibikus"
3. "Fun Home"
4. "Łauma"
5. "Saga o Potworze z Bagien - Miłość i Śmierć"
6. "Fistaszki Zebrane 1953-1954"
7. "Wilq Superbohater -1234. Album - wydanie zbiorcze, tom 1"
8. "Życie w obrazkach"
9. "Baśnie - Marsz drewnianych żołnierzyków"
10. "Księga wiatru"

Łukasz Babiel (motywdrogi.pl):
1. "Trzy cienie"
2. "Fun Home"
3. "Opowieści z hrabstwa Essex"
4. "Gang Hemingwaya"
5. "Wykiwani"
6. "Ibikus"
7. "Przybysz"
8. "Trup i sofa"
9. "Stój..."
10. "Fistaszki zebrane: 1953-1954"


Dominika Węcławek („Życie Warszawy”):
1. "Przybysz"
2. "Gang Hemingwaya”
3. "Trzy Cienie”
4. "Łauma"
5. "Klezmerzy cz.1: podbój wschodu”
6. "Dworzec Centralny"
7. "Lupus 3,4"
8. "Fun Home"
9. "Wrzątkun"
10. "ARQ"

Sebastian Frąckiewicz („Przekrój”):
1. "Trzy Cienie"
2. "Fun Home"
3. "Przybysz"
4. "Opowieści Szeherezady"
5. "Torpedo"
6. "Życie w obrazkach"
7. "Dziadek Leon, tom 2"
8. "Lupus cz.2, 3, i 4"
9. "WWA"
10. "Pamiętam, jak…"