W międzynarodowym rankingu Artprice 2025, wśród 100 najbardziej pożądanych twórców i twórczyń w kategorii ultra contemporary, znalazły się dwie Polki – na 6. miejscu Ewa Juszkiewicz, na 63. Agata Kus. To wyraźny sygnał, że polskie artystki odnoszą dziś sukcesy na arenie międzynarodowej – budują globalną rozpoznawalność, biją rekordy aukcyjne, trafiają do prestiżowych galerii i redefiniują sposób, w jaki opowiada się o sztuce Europy Środkowo-Wschodniej. Nie zawsze tak było. Przez dekady ich obecność w obiegu sztuki była ograniczana przez uwarunkowania społeczne i instytucjonalne. Wystawa w DESA Unicum pozwala prześledzić proces stopniowego „wychodzenia z cienia” – od powojennej awangardy po współczesne odczytania twórczości kobiet.
Wśród prezentowanych prac, obok szerokiej reprezentacji sztuki artystek, odwiedzający zobaczą również dzieła Kantora, Wróblewskiego, Nowosielskiego czy Stażewskiego. „Sztuka Współczesna. Klasycy Awangardy po 1945” można oglądać do 28 maja.
Jaremianka – jej prace biją rekordy
Po wystawie „Kwestia Kobieca” w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, publiczność doczekała się wystawy monograficznej Marii Jaremy. Jej monotypie należą do rzadkości – większość znajduje się w kolekcjach muzealnych, a pojawiające się na aukcjach osiągają rekordowe ceny, czyniąc Jaremę artystką, której prace są najdroższe na polskim rynku. To dowód na to, jak bardzo zmieniła się percepcja twórczości kobiet oraz ich miejsce w historii sztuki. Maria Jarema, znana jako „Jaremianka”, była jedną z najbardziej nowatorskich postaci polskiej awangardy. Już wybór rzeźby – studiowanej u Xawerego Dunikowskiego – świadczył o jej skłonności do przekraczania narzuconych kobietom ograniczeń. Pobyt w Paryżu i kontakt z europejską awangardą, w tym z „Guernicą” Picassa, wzmocniły jej potrzebę poszukiwania własnego języka artystycznego. Doświadczenie wojny skierowało ją ku malarstwu, które stało się jej głównym medium. Na wystawie w DESA Unicum prezentowany jest obraz „Rybak” z 1948 roku, powstały niedługo przed jej przedwczesną śmiercią.
Córki, matki, artystki
Sztuka kobiet to również historia negocjowania ról społecznych. Zofia Stryjeńska, aby móc studiować, musiała przebrać się za mężczyznę. Choć dziś dostęp do edukacji artystycznej jest powszechny, napięcia związane z oczekiwaniami wobec kobiet pozostają aktualne.
Na wystawie silnie wybrzmiewa twórczość Małgorzaty Rittersschild, która tworzy uniwersalną opowieść o człowieku – noszącym w sobie pamięć traum, ale też zdolność odradzania się. Po latach wycofania z życia artystycznego, po urodzeniu córki, jej prace powracają dziś na rynek sztuki.
Duże nazwiska, rzadkie prace i odkrycia – co jeszcze zobaczymy w DESA Unicum?
Wystawa w DESA Unicum oferuje niemal muzealne doświadczenie – publiczność zobaczy prace najważniejszych współczesnych artystów i artystek, obejmujące różne okresy ich twórczości, w tym dzieła wczesne i rzadko obecne na rynku sztuki.
Obecnie w Wenecji prezentowana jest wystawa towarzysząca Biennale zestawiająca prace Marii Jaremy i Tadeusza Kantora. Na wystawie przy Pięknej 1A zobaczymy dwustronny, wczesny obraz mistrza, wpisujący się w trendy i kierunki sztuki europejskiej lat 50.
Silne emocje budzą zawsze prace Andrzeja Wróblewskiego – jednego z najwybitniejszych artystów polskiej sztuki powojennej, uważanego za geniusza, który zginął tragicznie w wieku 29 lat. Pokazywany wielkoformatowy rysunek to szkic do kompozycji malarskiej znajdującej się dziś w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.
Do zbiorów muzeum trafiła niedawno również praca Piotra Uklańskiego. W DESA Unicum zobaczymy jego płótno z cyklu „Powstanie Warszawskie’44”.
Wystawę „Sztuka Współczesna. Klasycy Awangardy po 1945” można oglądać do 28 maja.
