W setną rocznicę "Cudu nad Wisłą", 15 sierpnia, Polskie Radio Łódź (PRŁ) wyemituje słuchowisko o łodzianinie Janie Kowalewskim, matematyku i kryptologu, który złamał bolszewickie depesze, co przyczyniło się do polskiego zwycięstwa w sierpniu 1920 roku. Postaciom ze słuchowiska swoich głosów użyczą znani aktorzy – poinformował PAP dyrektor programowy PRŁ Marcin Wąsiewicz.
Będą to m.in. Adam Woronowicz ("Popiełuszko. Wolność jest w nas", "Syberiada polska", "Kamerdyner"), Mirosław Haniszewski ("Jestem mordercą", "Drogi wolności") oraz Anna Smołowik ("Juliusz", "Czas Honoru").
W poniedziałek nagrania do słuchowiska pt. "Zagadka Jana K" rozpoczął Adam Woronowicz.- powiedział PAP aktor. Nie ujawnił, kogo zagra w słuchowisku, dodał tylko, że postać bohatera jest naprawdę warta uwagi. "Ważna postać i ciekawy epizod wojny polsko-bolszewickiej oraz bitwy, która zmieniła w 1920 roku losy Europy. Bitwa Warszawska ciągle odkrywa nieznanych dotąd bohaterów, takich jak Jan Kowalewski" – ocenił.
Słuchowisko będzie kolejną historyczną produkcją publicznej rozgłośni Polskiego Radia i Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi. Urodzony w Łodzi w 1892 r. Kowalewski jest tzw. cichym bohaterem Bitwy Warszawskiej - jego działalność przez lata nie była szeroko znana.
– powiedział Wąsiewicz.
– dodał. - przypomniał Wąsiewicz.
W fabule słuchowiska przeplatają się wątki prawdziwe i fikcyjne. "Do kwatery głównej, nacierającej na Warszawę Armii Czerwonej, przybywa komisarz Jakow, który trafia na trop tajemniczego Polaka Jana K., którego niezwykłe umiejętności i talenty wzbudzają u śledczego niepokój. Rozpoczyna się wyścig z czasem. Bolszewicy są już na przedmieściach polskiej stolicy. Tylko cud może uratować ją przed upadkiem… Cud albo grzebień i pewna książka" – tak zaczyna się "Zagadka Jana K".
– wyjaśnił konsultant historyczny z Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi Sebastian Adamkiewicz.
Scenariusz napisał Łukasz Orbitowski. Reżyseruje Mikołaj Szczęsny – realizator poprzednich słuchowisk wyprodukowanych przez łódzkie muzeum i Radio Łódź: "Katastrofa łódzka" o aresztowaniu Józefa Piłsudskiego w Łodzi oraz "Danzigerstrasse 13" o tragicznych losach kobiet więzionych przez Niemców podczas II wojny światowej.
– powiedział PAP Szczęsny. "Kowalewski to postać właściwie nieznana. Nieznana, dlatego, że dobrze wykonywał swój zawód, bo był szpiegiem" – dodał.
Producentem słuchowiska jest dyrektor Muzeum Tradycji Niepodległościowych Jacek Wawrzynkiewicz. Opiekę realizacyjną sprawuje Andrzej Papajak z łódzkiej rozgłośni. Nagrania realizowane będą do 7 sierpnia 2020 roku. Prapremierę słuchowiska w Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi zaplanowano na godz. 19.15 14 sierpnia. "Premiera radiowa na antenie Polskiego Radia Łódź - 15 sierpnia w setną rocznicę Bitwy Warszawskiej" – zapowiedział Wąsiewicz.
Jan Kowalewski urodził się 24 października 1892 r. w Łodzi. Ukończył Szkołę Handlową Zgromadzenia Kupców w Łodzi. Studiował na Uniwersytecie w Liege, gdzie uzyskał dyplom z chemii technicznej. Znał wiele języków, m.in. niemiecki, francuski i rosyjski.
Podczas I wojny światowej Kowalewski służył w carskiej armii, jako oficer łączności. Potem przeszedł do II Korpusu Polskiego na Ukrainie. Był naczelnikiem Wydziału II Radiowywiadu Biura Szyfrów Oddziału II Sztabu Generalnego Naczelnego Dowództwa.
W czasie wojny polsko-bolszewickiej był sztabowcem, który stworzył zespół kryptologów, których praca przyczyniła się dużym stopniu do zwycięstwa nad bolszewikami w 1920 roku. Znając treść odszyfrowanych przez nich depesz bolszewickich, polskie dowództwo mogło wyprzedzić ruchy nieprzyjaciela.
W międzywojniu Kowalewski pracował dla wojska i dyplomacji. W 1937 r. został szefem sztabu Obozu Zjednoczenia Narodowego. Podczas II wojny światowej był szefem podlegającej rządowi londyńskiemu Placówki Łączności z Kontynentem oraz centrali informacyjnej z krajami kontynentu w Lizbonie. Kierował wieloma polskimi operacjami wywiadowczymi w okupowanej przez Niemców Europie.
Po wojnie ppłk Jan Kowalewski pozostał na emigracji. Współpracował m.in. z Radiem Wolna Europa. Zmarł w Londynie 31 października 1965 roku.
Senat RP, z okazji setnej rocznicy Bitwy Warszawskiej, ogłosił rok 2020 rokiem Jana Kowalewskiego.
