Fundacja Billa i Melindy Gatesów, największa w świecie pozarządowa instytucja grantodawcza, od kilku lat prowadzi na terenie około dziesięciu krajów program pod
nazwą „Global Libraries”, którego celem jest nieodpłatne udostępnienie komputerów i Internetu jak najszerszym grupom ludności poprzez sieć bibliotek publicznych. Program ma
służyć wzmacnianiu szans rozwojowych na drodze pomniejszania i eliminacji zjawiska wykluczenia cyfrowego. W każdym z krajów przedsięwzięcie to odpowiada miejscowym potrzebom i realiom, posiada
swoją specyfike i najczęściej jest realizowane we współpracy Fundacji Billa i Melindy Gatesów z instytucjami rządowymi. W przypadku Polski partnerem Fundacji Gatesów zostala
Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności. Nastąpiło to przed dwoma laty, a było poprzedzone blisko rocznym okresem naszych rozmów – Fundacja Gatesów analizowała wówczas, czy Polska
powinna być włączona w „Global Libraries”, a jeśli tak, to kto mógłby być ich partnerem. My zaś zachęcaliśmy najbogatszą fundację do zaangażowania w Polskę,
przedstawiając zarazem wizję programową naszej ewentualnej współpracy. Ostatecznie Fundacja Billa i Melindy Gatesów zawarła z nami porozumienia, w wyniku których zobowiązała się wnieść w
sumie 30 milionów dolarów w przedsięwzięcie, które rozpoczęliśmy w kwietniu ubiegłego roku pod nazwą „Program Rozwoju Bibliotek”. Dla szczegółowego zaplanowania i
przeprowadzenia Programu przed dwoma laty utworzyliśmy Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego. Obecnie FRSI realizuje zakrojoną na szeroką skalę operację, której adresatami będzie
docelowo około 3300 placówek bibliotecznych na terenach wiejskich i w małych miastach. Program Rozwoju Bibliotek jest prowadzony równolegle do zainicjowanego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego programu „Biblioteka plus”, którego realizatorem jest Instytut Książki.
Środki finansowe są bardzo istotne, bo przecież od ich wielkości zależy stan infrastruktury lokalnej biblioteki, jej wyposażenie, księgozbiór, system informatyczny, płace czy możliwość
organizowania dodatkowych zajęć. A o wielkości tych srodkow głównie decyduje władza lokalna. Chodzi więc o to, aby w swoim planowaniu budżetowym władza widziała bibliotekę jako społecznie
ważne miejsce. A także, aby tworzyła jak najlepszy klimat wokół biblioteki i jej spraw. Do tego powinny przyczyniać się również inne miejscowe instytucje, organizacje i grupy obywateli
– dzięki temu wzrośnie zainteresowanie biblioteką wśród całej lokalnej społeczności. Ponadto współczesna biblioteka potrzebuje stałych kontaktów z innymi placówkami tego typu,
także z instytucjami na szczeblu regionalnym i centralnym - w celu wymiany doświadczeń, wzajemnej inspiracji, sięgania do najlepszych rozwiązań. Program Rozwoju Bibliotek ma również stwarzać
ku temu możliwości, między innymi poprzez portal łączący wszystkie placówki biblioteczne objęte Programem.
Celem Programu Rozwoju Bibliotek jest pomaganie placówkom bibliotecznym w małych miejscowościach w przekształcaniu ich w wielofunkcyjne ośrodki informacji, edukacji, kultury i aktywności
obywatelskiej. To ambitne, ale realistyczne założenia. Mają one być spełnione poprzez cztery kategorie działań. Po pierwsze, poprzez dostarczenie bibliotekom sprzętu komputerowego i
oprogramowania oraz zapewnienie im dostępu do Internetu. Telekomunikacja Polska zadeklarowała, że uczestniczące w Programie biblioteki zostaną nieodpłatnie podłączone do sieci (przy czym
oferta TP jest szersza; dotyczy wszystkich bibliotek w kraju). Po drugie, poprzez cykl szkoleń i warsztatów dla bibliotekarzy – mają one na celu zarówno ułatwienie pracownikom
bibliotek sprawne poruszanie się w obszarze technologii informacyjno-telekomunikacyjnych, jak i lepsze planowanie i organizowanie własnej pracy, tak aby biblioteka stała się miejscem atrakcyjnym.
Po trzecie, poprzez akcje informacyjno-promocyjne skierowane do obecnych i potencjalnych użytkowników bibliotek, mające ukazać im wielkie możliwości i korzyści, jakie stworzy zmodernizowana
biblioteka. Po czwarte, poprzez wzmocnienie całego systemu bibliotecznego w Polsce; zadanie to jest realizowane w ścisłej współpracy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Biblioteką
Narodową, bibliotekami wojewódzkimi oraz Stowarzyszeniem Bibliotekarzy Polskich.
Jesteśmy przekonani, że realizacja każdego z czterech zasygnalizowanych powyżej działań przyczyni się do wyraźnego wzmocnienia prestiżu bibliotekarzy. Z jednej strony ich umiejętności i
kompetencje ulegną poszerzeniu, z drugiej zaś - przekształcona w nowoczesny ośrodek placówka biblioteczna także będzie budować pozycję jej gospodarzy: przewodników po świecie informacji i
wiedzy, a zarazem animatorów aktywności społecznej. Sprzyjać temu będzie również otoczenie - w wielu miejscowościach, które są już uczestnikami Programu Rozwoju Bibliotek, powstają
obecnie lokalne koalicje na rzecz modernizacji bibliotek. W ich skład wchodzą przedstawiciele samorządu, organizacji pozarządowych oraz innych instytucji. Wierzymy, że taka aktywność wzmocni
pozycję bibliotekarzy. Przyczyni się do tego również udział bibliotekarzy w szerszej sieci współpracujących ze sobą placówek oraz możliwość uzyskania wsparcia ze strony innych
instytucji. Mówiąc o wzmacnianiu prestiżu zawodu bibliotekarza warto zauważyć, że punkt wyjścia jest dobry; prowadzone przed dwoma laty przez FRSI badania wykazały, że bibliotekarze cieszą
się w lokalnych społecznościach sympatią i zaufaniem, i że mają wielki potencjał w budowaniu swojej społecznej roli. W ostatnich miesiącach sprzyjają temu media, które zwracają coraz
większą uwagę na biblioteki, zwłaszcza w małych miejscowościach; sądzimy, że to bardzo pomocne zainteresowanie zostało pobudzone również dzięki takim inicjatywom jak Program Rozwoju
Bibliotek czy Biblioteka plus.
Fundacja, której założycielem był Polsko-Amerykański Fundusz Przedsiębiorczości, została utworzona z podwójną intencją. Po pierwsze, aby wspierać polskie przemiany zapoczątkowane w 1989
roku, a po drugie, aby dzielić się doświadczeniami Polski w zakresie transformacji z innymi krajami. Oczywiście, tak ogólnie zdefiniowane cele musiały ulec konkretyzacji. Postanowiliśmy więc,
że w naszych działaniach na terenie kraju będziemy koncentrować się na tych społecznościach i grupach, które wymagają szczególnego wsparcia w okresie transformacji, zwłaszcza na terenach
wiejskich i w małych miastach. Stąd też obecnie w działaniach krajowych Fundacji wyraźnie dominują dwa motywy: równania szans edukacyjnych, w połączeniu z unowocześnianiem oświaty oraz
pobudzania i umacniania inicjatyw służących rozwojowi lokalnych społeczności, głównie poprzez budowę kapitału społecznego. Kierujemy się bowiem przekonaniem, że od jakości edukacji oraz
łatwego do niej dostępu, a także od poziomu kapitału społecznego w ogromnej mierze zależą perspektywy rozwojowe kraju. Przy takim założeniu w kolejnym dziesięcioleciu chcielibyśmy przede
wszystkim skutecznie kontynuować najważniejsze z naszych przedsięwzięć rozpoczętych w pierwszej dekadzie. Większość z nich ma przecież charakter długofalowy, a Fundacja jest nastawiona na
długi marsz. W tym kontekście Program Rozwoju Bibliotek jest dla nas bardzo istotny, stanowi bowiem ważne zadanie modernizacyjne, o dalekosiężnych skutkach. Będą się one przeplatały i
wzajemnie wzmacniały z efektami innych naszych programów, co odpowiada generalnej zasadzie, jaką kierujemy się w fundacyjnej pracy: maksymalizacji oddziaływania programowego poprzez synergię
podejmowanych przedsięwzięć. Jednocześnie pozostaniemy otwarci i elastyczni, reagując na nowe potrzeby i inicjatywy. Na przykład teraz włączyliśmy się, na miarę naszych możliwości, w
usuwanie skutków powodzi. W ramach jednej z akcji, jaką prowadzimy wspólnie z FRSI oraz Centrum Edukacji Obywatelskiej, chcemy pomóc poszkodowanym szkołom i bibliotekom. Inna zaś akcja,
rozpoczęta wraz z Akademią Rozwoju Filantropii w Polsce, jest skierowana do lokalnych organizacji pozarządowych, które zostały dotknięte powodzią. Mówiąc o przyszłości, istotne są nie
tylko nasze cele programowe, ale i metoda działania, która polega na ścisłej współpracy Fundacji z polskimi organizacjami pozarządowymi. Dzięki tej współpracy możemy lepiej rozeznawać
potrzeby społeczne, projektować odpowiednie przedsięwzięcia, a także skuteczniej je realizować. Za to wszystko jesteśmy naszym partnerom ogromnie wdzięczni – i liczymy na ciąg
dalszy w kolejnej dekadzie.
