"Pilch był wybitnym człowiekiem humoru i jednocześnie wybitnym obserwatorem rzeczywistości, która go otaczała. To dawało fantastyczne efekty w jego błyskotliwych felietonach" - mówi aktor Adam Ferency, który na motywach "" i "" Jerzego Pilcha wyreżyserował spektakl "Dziennik przebudzenia" (2017).
Jerzy Pilch urodził się 10 sierpnia 1952 r. w Wiśle (Śląskie).
Jak sam wspominał, pierwszy tekst - w konwencji pamiętnika - opublikował na łamach harcerskiego dwutygodnika "Na Przełaj", w rubryce "Klub Młodych Autorów". Stało się to latem 1968 r.
Ukończył filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim. W połowie lat siedemdziesiątych debiutował jako krytyk literacki. Przez dziesięć lat pracował w Instytucie Filologii Polskiej m.in. jako adiunkt. W latach 1977-81 należał do PZPR. W latach osiemdziesiątych wraz z Bronisławem Majem tworzył niezależne "czasopismo mówiono-czytane" pt. "NaGłos".
Pokątna literatura
W 1989 r. został laureatem prestiżowej Nagrody Fundacji im. Kościelskich za tom poezji "" opublikowany rok wcześniej nakładem emigracyjnego wydawnictwa "Puls" w Londynie. W tym samym, przełomowym roku podjął współpracę z "Tygodnikiem Powszechnym" (1989-99) zdobywając w krótkim czasie uznanie księdza Józefa Tischnera, wyrażone pewnego dnia słowami: "e".
"" - wspominał Pilch w "Widoku z mojego boksu".
Po rozstaniu z "Tygodnikiem Powszechnym" Pilch publikował w "Przekroju" i "Polityce". Łączył konwencję klasycznego felietonu prasowego z literaturą, sprawy banalne i trywialne z głęboką metafizyką, ironicznymi obserwacjami i dystansem do otaczającego go świata.
W powieści "" (1995) można odnaleźć retrospektywne spojrzenie i motyw powrotu do lat młodości, a także specyficzny klimat protestanckiego Śląska Cieszyńskiego, regionu, w którym twórca się wychowywał. Bohaterem powieści jest Kohoutek, weterynarz z Wisły, na co dzień szanowany ojciec i mąż, którego pochłaniają liczne, zwykle przelotne, romanse i refleksje o przemijaniu oraz granicach osobistej wolności.
Z 1993 r. pochodzi "". W ekranizacji w reżyserii Jerzego Stuhra (1994) Pilch pojawił się w epizodycznej roli jako gość baru przy krakowskim Rynku Głównym. Po latach w filmie "Wtorek" (2004) w reżyserii Witolda Adamka pisarz zagrał jeszcze właściciela wytwórni ogrodowych krasnali.
Paszporty i inne
5 stycznia 1999 r. zbiór felietonów "Bezpowrotnie utracona leworęczność" nagrodzono Paszportem "Polityki" za najlepszy utwór literacki 1998 r. Do dziś książka jest uznawana za jedną z najważniejszych w dorobku Pilcha.
"" - pisał w tym utworze.
Choroba alkoholowa
Przez wiele lat Pilch zmagał się z chorobą alkoholową. Nawiązania do uzależnienia można odnaleźć w wielu jego utworach. Cierpiał również na chorobę Parkinsona.
Rok 2001 przyniósł mu Nagrodę Literacką Nike za powieść "Pod Mocnym Aniołem". "Jednego pijaka w całej rozciągłości może zrozumieć tylko drugi pijak" - czytamy w niej. 12 lat później Wojciech Smarzowski zekranizował tę książkę, główną rolę zagrał Robert Więckiewicz. Janusz Morgenstern w cyklu fabularnym "Święta polskie" wyreżyserował zaś "Żółty szalik" (2000) wg scenariusza Pilcha. Główny bohater (w tej roli Janusz Gajos) także zmagał się z problemem alkoholizmu.
Jerzy Pilch jest autorem ponad 20 powieści m.in. "Miasta utrapienia" (2004) i "Marszu Polonia" (2008).
Jego utwory zdobyły rozgłos w Polsce i za granicą. Tłumaczono je na angielski, białoruski, czeski, francuski, niemiecki, norweski, rosyjski, ukraiński i włoski. W 2012 r. pisarz na nowo podjął współpracę z "Tygodnikiem Powszechnym".
"Nie ma się co zrażać, trzeba próbować dalej, trzeba trenować, braki talentu nadrabiać pracowitością, pisać, dużo pisać, przepisywać, czytać na głos, uważnie słuchać bredni, które się napisało" - wyjaśniał z właściwą sobie autoironią w felietonie z cyklu "Drugi dziennik Pilcha" (2012).
"Stoję w kuchennym oknie mojego warszawskiego mieszkania i liczę tych, co nie wytrzymali, liczę wisielców kołyszących się na balkonach po drugiej stronie ulicy" - pisał w zbiorze opowiadań "Żółte światło", wydanym rok przed śmiercią. Także w tym tytule pojawiły się liczne wątki i refleksje autobiograficzne. W kwietniu 2020 r. został wydany zbiór "60 felietonów najjadowitszych".
Jerzy Pilch zmarł 29 maja 2020 r. w Kielcach.
