Tajemnica niewygodnych śmierci. Witkacy, Eugeniusz Bodo i Tadeusz Dołęga-Mostowicz

7 marca 2016, 15:10

Witkacy popełnił samobójstwo na wieść o wejściu wojsk sowieckich do Polski. Dołęga-Mostowicz zginął w przypadkowej strzelaninie na początku wojny. Eugeniusz Bodo zmarł zapomniany i samotny w rosyjskich łagrach. Okoliczności ich śmierci przez lata były ukrywane, przekręcane, przekłamywane.

1/4Eugeniusz Bodo, właśc. Bogdan Eugène Junod (ur. 28 grudnia 1899, zm. 7 października 1943) – polski aktor filmowy, rewiowy i teatralny szwajcarskiego pochodzenia, reżyser, scenarzysta, tancerz, piosenkarz i producent filmowy. Oficjalny życiorys Bodo z PRL urywał się na poczatku wojny w Lwowie, dokąd aktor przeniósł się na początku wojny. Według komunistycznych biografii aktora, miał on zginąć z rąk hitlerowców. O prawdziwych losach Bodo wiedziało niewielu, a wśród nich był Alfred Mirek, który trafił do łagru w Butyrkach jako syn wroga ludu. Mirek w 1990 r. na fali pierestrojki opublikował wspomnienia. Zamieścił w nich relację samego Bodo opisującego aresztowanie i wywóz do łagru: 22 czerwca 1941 roku o godzinie 11.00. do mojego domu weszli funkcjonariusze NKWD, rozkazując, bym natychmiast udał się z nimi do samochodu. Zdążyłem ledwie wziąć ze sobą płaszcz i kapelusz. Sądziłem, że chcą mnie uratować przed inwazją hitlerowską. Zamknęli mnie w garażu siedziby NKWD. Rano zjawili się odmienieni nie do poznania. Poprzedniego dnia uciekali jak zające, teraz syci i różowi na twarzach, przedstawiciele wielkiego państwa radzieckiego. Było ich już czterech. Traktowali mnie jak powietrze. Pojechaliśmy do Moskwy. Tak Bodo trafił do więzienia na Butyrkach - pisze Mirek. Do prawdy o aktorze dotarł też Stanisław Janicki, autor telewizyjnego programu "W starym kinie". W 1972 r. poprosił widzów o informacje na temat przedwojennych aktorów. To wtedy dostał list od siostry ciotecznej Bodo, która napisała, że w 1958 r. Międzynarodowy Czerwony Krzyż poinformował ją o śmierci Bodo w łagrze na terenie ZSRR. Po 1989 roku Janicki postanowił zrobić film o Bodo i ujawnić prawdziwe fakty o śmierci aktora. Udało mu się to w 1997 roku. Według relacji Alfreda Mirka Bodo spędził na Butyrkach dwa lata. Nie był przesłuchiwany. Aby oszukać żołądek, wypijał duże ilości gorącej wody z solą. Nie chciałem mu dawać soli - pisał we wspomnieniach Mirek - ale tak prosił, że nie sposób mu było odmówić. Prawdopodobnie nerki odmawiały posłuszeństwa, Bodo słabł, puchły mu nogi i twarz. Jak się okazało po latach o jego uwolnienie w imieniu polskiej ambasady w Moskwie starali się Stanisław Kot i Tadeusz Romer. I tu na przeszkodzie stanęło szwajcarskie obywatelstwo Bodo. Strona sowiecka tłumaczyła, że los obywatela szwajcarskiego nie może być przedmiotem rozmów z Polakami. Z tych samych przyczyn nie objęła go "amnestia" dla Polaków przetrzymywanych w więzieniach i łagrach ZSRR. W 1991 r., a na fali jelcynowskiej odwilży, kuzynak Bodo, Wiera Rudź otrzymała z Rosyjskiego Czerwonego Krzyża dwie fotografie więzienne. Był na nich Bodo - z zarostem, opuchniętą twarzą, w drelichu. Razem z fotografiami przyszło pismo: Żano-Bodo Eugeniusz-Bogdan ur. 1899 Genewa, syn Teodora, z zawodu aktor, reżyser. Został aresztowany w 26 czerwca 1941 i decyzją specjalnej narady przy NKWD ZSRR skazany na 5 lat ciężkiego obozu wychowawczego jako element społecznie niebezpieczny. Okres kary odbywał w więzieniu Butyrskim w Moskwie, w mieście Ufa i w Archangielskiej obłasti. Zmarł 7 października 1943 roku. To było ostateczne potwierdzenie tragicznej historii śmierci Eugeniusza Bodo.

PAP Archiwalny

2/4Tadeusz Dołęga-Mostowicz, Witkacy i Eugeniusz Bodo

Inne

3/4Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy), „Przerażenie wariata”, 1931

Media

4/4Tadeusz Dołęga-Mostowicz

Wikimedia Commons

Powiązane