"Dzieła zebrane, t.1"
Ireneusz Iredyński, WFW 2009
Ocena: 5/6


Nie umiemy dbać o własne literackie legendy, nie umiemy ich podtrzymywać. Hłasko przetrwał, bo w odpowiednim momencie zdążył wyjechać i – co za tym idzie – nie rozpuścić się w gównie. Himilsbach przetrwał, bo pojawiał się na ekranie i klimatycznie chrypiał: mało kto wie, że był znakomitym pisarzem, jednym z najlepszych polskich nowelistów po wojnie. Stachura przetrwał – ale za cenę uznania go współcześnie za kultową efemerydę późnego PRL-u. Wojaczek właściwie nie przetrwał – gdyby nie biograficzny film, pies z kulawą nogą by o nim nie pamiętał. Tak jak nie pamięta się o Brychcie czy Grochowiaku. Ludowa ojczyzna nie była – mówiąc oględnie – dobrą matką dla tych nonkorformistów. Ale dopiero dwie dekady wolności zaowocowały szczególnym rodzajem amnezji: pochłonięci budowaniem nowego ładu zapomnieliśmy z widoczną ulgą o tym, co w czasach komunizmu było mroczne, trudne, nieoczywiste, instalując w to miejsce protezy nostalgii albo kombatanctwa, od biedy zaś wzruszając się i śmiejąc na starych filmach. A legendy po prostu zaimportowaliśmy, bo tak było łatwiej: dostarczano je w pakiecie, nie wymagały zajrzenia w głąb siebie.