Subskrybuj nas na Youtube
Zapisz się na newsletter
Nagroda Nobla za 1975 rok przypadła ostatecznie włoskiemu poecie i eseiście Eugenio Montale.
Kandydatury Polaków
Według dokumentów, w które wgląd w Bibliotece Noblowskiej uzyskała PAP, Różewicz został nominowany przez prof. Nilsa Ake Nilssona z Uniwersytetu Sztokholmskiego oraz prof. Józefa Trypućkę z Uniwersytetu Uppsalskiego. Polak znajdował się na liście kandydatów do Nagrody Nobla już kilkakrotnie w latach 60. i na początku 70. Natomiast Mackiewicz został zgłoszony w 1975 r. po raz pierwszy. Uczyniła to w liście do Akademii Szwedzkiej prof. Jadwiga Maurer z Uniwersytetu w Kansas (USA).
Kompromisowy wybór
Sprawozdanie z przebiegu wyboru laureata w 1975 r. pokazuje, że Eugenio Montale był kandydatem drugiego lub trzeciego wyboru. Faworytami byli wówczas Graham Greene (W. Brytania), Saul Bellow (USA), Doris Lessing (W. Brytania) oraz Nadine Gordimer (RPA), ale żadna z tych osób nie zdobyła większości głosów. Zrezygnowano również z podziału nagrody na dwóch laureatów. Włoch stał się więc bezpiecznym, kompromisowym wyborem.
Dokumenty dotyczące nominacji oraz wyboru laureatów Nagrody Nobla pozostają tajne przez 50 lat. Tegorocznego laureata Nagrody Nobla z dziedziny literatury poznamy na początku października.
Kim był Tadeusz Różewicz?
Tadeusz Różewicz (1921-2014) jako młody człowiek walczył w szeregach Armii Krajowej. Po wojnie zdał maturę i zaczął studia na Wydziale Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1947 r. ukazał się tom "Niepokój", uważany za poetycki debiut Różewicza. Był jednym z pierwszych poetów, którzy zareagowali na okrucieństwa wojny nie tylko treścią poezji, ale zmianą jej formy, odrzuceniem romantycznego sztafażu, surowym obrazowaniem. Różewicz pisał bez patosu, jego poezja stała się rzeczowa i konkretna, nazywano ją "poezją ściśniętego gardła". Dla Różewicza literatura nie była grą ani zabawą, tylko jedną z najważniejszych, śmiertelnie poważnych spraw w życiu.
Wprowadził do polskiego dramatu nowy typ bohatera, często bez wyraźnie określonej tożsamości, biernego, nieuporządkowanego wewnętrznie, zbliżonego trochę do bohatera średniowiecznych moralitetów. Swój typ teatru Różewicz nazywał teatrem realistyczno-poetyckim. Poza napisaną w 1959 r. "Kartoteką", najsłynniejsze sztuki Różewicza to m.in. "Białe małżeństwo", "Stara kobieta wysiaduje", "Odejście głodomora", "Pułapka", "Do piachu".
Kim był Józef Mackiewicz?
Józef Mackiewicz (1902-1985) studiował nauki przyrodnicze na Uniwersytecie Wileńskim, zajmował się ornitologią i w pamięci znajomych zapisał się jako miłośnik, znawca i hodowca ptaków. Pisywał reportaże ze swoich wędrówek po Kresach, które publikował w wileńskim „Słowie”. Mackiewicz opublikował osiem powieści, tom nowel, trzy książki publicystyczne, kilka broszur i dwa tomy wspomnień.
W swoich książkach stale kwestionował oficjalne autorytety. Jeszcze w wydanym przed wojną tomie reportaży pt. "Bunt rojstów" piętnował sanacyjną politykę zacierania w imię polskiej racji stanu językowego, religijnego i kulturowego zróżnicowania Kresów wschodnich. W czasie wojny w konspiracyjnych broszurach, a po wojnie w powieści "Nie trzeba głośno mówić" zarzucał władzom podziemnym, że przez wymianę informacji de facto współpracowały z Armią Czerwoną. W latach 60. i 70. atakował Watykan i Kościół katolicki w Polsce za ugodową – jego zdaniem – politykę wobec komunistów.
